را گفت : اگر بر حكم سعد معاذ فرود آيى ذبح و كشتن باشد چنان كه در سورة الانفال برفت . زهرى گفت : آيت در أبو لبابة آمد چون به غزات تبوك نرفت پس پشيمان شد خويشتن به ستون مسجد باز بست و گفت ( 1 ) : طعام و شراب نخورم تا بميرم : يا خداى توبه‌ام بپذيرد . هفت شبان روز هيچ نخورد تا بيوفتاد و هوش و قوّت از او برفت ، خداى تعالى اين آيت بفرستاد و توبهء او قبول كرد . و رسول - عليه السلام - به نفس خود بيامد و او را باز گشاد . ابو لبابه گفت : يا رسول اللَّه ! آن سراى كه در وى اين گناه كردم به جايگاه رها كنم ، و آن مال كه به دوستى او تو را رها كردم از آن به در آيم . رسول - عليه السلام - گفت : جملهء مال نه و لكن يك ثلث . حق تعالى گفت : * ( وَآخَرُونَ ) * يعنى : و آخرون من المتخلفين . و جماعتى ديگر از جملهء باز ايستادگان از غزات تبوك آناناند كه : اعتراف دادند به گناهشان . * ( خَلَطُوا عَمَلًا صالِحاً ) * ، عملى صالح در آميختند با عمل بد . * ( عَسَى اللَّه أَنْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ ) * ، مفسّران گفتند : عسى از خداى تعالى واجب باشد ، و ما بيان كرديم كه : « لعل » و « عسى » را چه تفسير باشد از خداى تعالى ، و براى آن گفت : تا مكلَّف قطع نكند ، بل متردّد مىباشد بين الخوف و الطمع ، همانا خداى توبهء ايشان بپذيرد كه خداى تعالى غفور و رحيم است ، آمرزنده گناهان و بخشاينده بر بندگان . آنگاه گفت : * ( خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ ) * ، فراگير اى محمد از مالهاى ايشان . و من تبعيض راست براى آن مال ايشان جمله برنگرفت به صدقه . بعضى گفتند : زكات است ، بعضى دگر گفتند : مانندهء كفّارت است ، بعضى گفتند : صدقه تطوّع است . * ( تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِمْ ) * ، ايشان را پاكيزه بكنى به آن و مزكى بكنى ايشان را به آن و دو ( 2 ) قول است ، يكى آن كه : هر دو به يك معنى است ، و لكن عطف كرد يكى را بر ديگر ( 3 ) لاختلاف اللفظين كالنّاى و البعد و الكذب و المين . و قولى ديگر آن است : تزكيهم تزيدهم ( 4 ) و تنميهم ( 5 ) تا مالهاشان بركت در او پديد آيد ( 6 ) ، من الزكاء و هو النماء و الزيادة . و تُطَهِّرُهُمْ ، به رفع و محلّ او نصب است بر حال ، اى مطهّرا لهم

--> ( 1 ) . همهء نسخهء بدلها هيچ . ( 2 ) . آو ، آج ، بم ، مل ، لب : دراو ( 3 ) . همهء نسخه بدلها : ديگرى . ( 4 ) . اساس : تزينهم ، به قياس با نسخه او ، تصحيح شد . ( 5 ) . اساس : تمنّيهم ، به قياس با نسخه آو ، تصحيح شد . ( 6 ) . آو ، آج ، بم ، لب : تا مالشان بيفزايد و بركت دهد .